სტატიები

12 შეგრძნება

12-03-2016


ალბერტ ზოსმანი, ნიდერლანდელი ექიმი, თავის ლექციებში ყოველთვის შეგრძნებების სწავლებაზე ამახვილებდა ყურადღებას. წინამდებარე ნაშრომი მისი 6 მოხსენებაა ამ თემაზე.
12 შეგრძნება
სამშვინველის კარიბჭე
„დღეს ხალხს მიაჩნია, რომ ის არ არის ნამდვილი მეცნიერი, ვინც დაკვირვებას და ექსპერიმენტს მთლად ლოგიკურად ვერ წარმოაჩენს, ვინც აზრიდან აზრისკენ გზას ვერ ანვითარებს. როგორც წესი, ისინი სწორად აგებული მეთოდებით წინ უნდა დგამდნენ ნაბიჯებს. ის არ არის ნამდვილი მოაზროვნე, ვინც ამას ვერ აკეთებს.
მაგრამ მაშინ როგორ იქნებოდა, ჩემო საყვარელო მეგობრებო, სინამდვილე (ჭეშმარიტება) ერთი ხელოვანი რომ ყოფილიყო და ჩვენი აგებული დიალექტიკური და ექსპერიმენტული მეთოდებისთვის დაეცინა, როდესაც თავად ბუნება ხელოვნების იმპულსებით იმოქმედებდა? მაშინ ბუნება, ადამიანური მეცნიერებისა გამო, ხელოვანი უნდა გამხდარიყო, უამისოდ ბუნებას ვერ მიუახლოვდებოდი! მაგრამ ეს, დიახაც, არ არის დღევანდელი მეცნიერების საყრდენი (ამოსავალი) წერტილი. მისი ამოსავალი წერტილია: იქნება თუ არა ბუნება ხელოვანი, ანდა მეოცნებე (უნდა თუ არა ბუნებას ხელოვანი, ანდა მეოცნებე იყოს), ეს ჩვენთვის სულერთია, თანაბარი მნიშვნელობისაა; ჩვენ ვუბრძანებთ, მეცნიერება საით უნდა წარიმართოს. ჩვენ რაში გვეხმარება, ბუნება რომ ხელოვანი იყოს? ჩვენ ეს არაფერში გვესაჭიროება, იმიტომ, რომ ეს არ არის ჩვენი ამოსავალი წერტილი."
რუდოლფ შტაინერი
წინასიტყვაობაში დასახელებული შტაინერის ლექციები ამ თემასთან დაკავშირებით:
1909 წლის 23, 25, 26 ოქტომბრის ბერლინის ლექციები შეგრძნების ორგანოებთან დაკავშირებით.
1916 წლის 20 ივნისი, 18 ივლისი ბერლინის ლექციები: შეგრძნების ორგანოთა კავშირი ზოდიაქოს წრის თანავარსკვლავედებთან.

შეხებისა და სიცოცხლის შეგრძნებები
ანტროფოსოფიის გაგებასთან მრავალ გზას მივყავართ. ბუნებრივია, მათ შორის არჩევანი ჩვენ უნდა გავაკეთოთ. რა თქმა უნდა, შესაძლებელია ზოგადი ანთროპოსოფიიდან დაიწყო და შემდეგ ერთი გარკვეული თემა დაამუშავო. მაგრამ საინტერესოც კია, რომ ერთი თემიდან ამოხვიდე და იქიდან ანთროპოსოფიამდე მიაღწიო - მინიმუმ იქამდე, სადამდეც ეს 6 მოხსენებას ხელეწიფება.
ჩვენი ამოსავალი წერტილი იქნება რუდოლფ შტაინერის „მოძღვრება შეგრძნებების შესახებ". რუდოლფ შტაინერმა ერთხელ თქვა, რომ მოძღვრება შეგრძნებების შესახებ, არსებითად, ანთროპოსოფიის „პირველი თავია". ის ამით გულისხმობს: „პირველადს", იმიტომ, რომ შეგრძნების ორგანოები ინსტრუმენტებია, რომლითაც ჩვენ სამყაროს ვხვდებით. ე.ი. მნიშვნელოვანია, თუკი ამ ინსტრუმენტების შესახებ რაღაც გვეცოდინება: როგორ ქმედებენ ისინი, რას განგვაცდევინებენ და ბოლოს და ბოლოს, რამდენად სარწმუნონი არიან. ამაზე ბევრი რამ არის დამოკიდებული. საუბარია თირმეტ შეგრძნებაზე, მაგრამ არა უბრალოდ მათ ჯამზე; არამედ ამ თორმეტის, ერთიანობაზე. ჩვენ ამ ნაშრომიდან შევიტყობთ, რომ შეგრძნების ორგანოები ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად არ არსებობენ, ისინი ერთ კომპოზიციას ქმნიან და ერთ მთლიანობად წარმოგვიდგებიან.
სულისმეცნიერება, რომელსაც საფუძველი რუდოლფ შტაინერმა ჩაუყარა, ბუნებისმეტყველების განვრცობა და გაღრმავებაა. ამიტომ ბევრი რამ საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებიდანაა მოყვანილი. იქ დასმულ მრავალ გადაუწყვეტელ კითხვაზე პასუხის გაცემა სულისმეცნიერების მონაპოვრებითაა შესაძლებელი.
ჩვენ ვიცნობთ შეგრძნებების ორგანოების გარკვეულ რაოდენობას. მაგ., მხედველობის, სმენის, შეხების ორგანოებს. მაგრამ ნაკლებადაა ცნობილი, თუ რა დამოკიდებულება არსებობს ამ ორგანოთა შორის. რუდოლფ შტაინერი იმითაა ორიგინალური და სიახლის შემომტანი ამ სფეროში, რომ სწორედ ამ დამოკიდებულებას წარმოგვიჩენს. შეგრძნების ორგანოები ერთიანობაში წესრიგს ქმნიან. პითაგორას ნათქვამს თუ გავიხსენებთ: „ისინი ერთიან კოსმოსს წარმოქმნიან". მხოლოდ ამ მთლიანი კომპოზიციიდან ვიგებთ ცალკეულ ნაწილებს. საერთოდ, შეუძლებელია ცალკეული შეგრძნების ორგანოს აღწერა, თუ მასთან ერთად არ მოიაზრება სხვა დანარჩენი.
ამ „წესრიგის" წვდომას ჩვენთვის საკმაოდ ნაცნობი შეგრძნებიდან დავიწყებთ - ეს არის შეხების შეგრძნება. შემდეგ მოჰყვება სიცოცხლის შეგრძნება., საკუთარი მოძრაობის შეგრძნება, წონასწორობის შეგრძნება; განვიხილავთ ყნოსვის, გემოს და მხედველობის შეგრძნებებს. შემდეგ ტემპერატურის ანუ სითბოს შეგრძნებას. შემდეგ - სმენის, მეტყველების, წარმოდგენის ანუ აზრის შეგრძნებები და, ბოლოს, მე-შეგრძნება.
თუ დაითვლით, მიხვალთ 12 რიცხვამდე. ამ რიცხვით მიხვდებით, რომ ის კოსმოსს გამოხატავს. ამიტომ ნამდვილად არ არის შემთხვევითი, რომ ადამიანს შეგრძნების ორგანოთა ეს რაოდენობა გააჩნია.

შეხების შეგრძნება
შეხების შეგრძნება ერთი შეხედვით ნაცნობი შეგრძნებაა, თუმცა რაღაცასთან შეხებისას დიდი სირთულე ჩნდება. მაგ., თუ მაგიდას შევეხებით, ვგრძნობთ, ის ცივია. დიახ, მაგრამ ეს არ არის შეხების შეგრძნება, ეს ტემპერატურის შეგრძნებასთანაა დაკავშირებული. ამასთან, სეხებისას მას კიდეც ვეყრდნობით რაღაც აზრით. ე.ი. საკუთარ წონასწორობას ვცვლით. ამიტომ ამ პროცესში წონასწორობის შეგრძნებაც მონაწილეობს. შეგვიძლია მაგიდას ხელი გადავუსვათ, და დავრწმუნდეთ, რომ ის ხორკლიანია ან გლუვი. მაგრამ ამაში უკვე ჩართულია საკუთარი მოძრაობის შეგრძნება. ეს არის შეგრძნების ორგანო, რომლის მეშვეობითაც ვხვდებით, რომ თავად ვმოძრაობთ. ერთი ცალკეული შეგრძნების ორგანო მარტო არასდროს ქმედებს. მას ყოველთვის სჭირდება სხვების დახმარება.
წარმოვიდგინოთ, რომ შეხების შეგრძნების ორგანო დამოუკიდებლად მოქმედებს. რაზე მიგვანიშნებს ეს? რას გვიცხადებს საერთოდაც? სამშვინველის რომელ კარიბჭეს ხსნის? რომელ სამფლობელოში შევაბიჯებთ შეგრძნების ამ იარაღით?
შეხების შეგრძნება არ გვაძლევს საშუალებას შევიგრძნოთ საგანი ცივია თუ თბილი, ხორკლიანია თუ გლუვი; ვერ შევიგრძნობთ წონასწორობის შეცვლას. მაშ, რაღას ვგრძნობთ, როდესაც ვეხებით და სხვა ყველა შეგრძნებას ჩამოვიშორებთ? რაღა გვრჩება და რას გვეუბნება შეხების შეგრძნება?
მოდით, სავარჯიშო გავაკეთოთ! ამისთვის სინათლის გამორთვა დაგვჭირდება, იმიტომ რომ, როდესაც ჩვენ ჩვეულებრივ რაღაცას ვეხებით, მას ვუყურებთ კიდეც. ახლა შევეცადოთ სიბნელეში მხოლოდ შეხებად ვიქცეთ. შევეცადოთ შიშველი ჭიაყელა გავხდეთ. წარმოვიდგინოთ ჭიაყელა სიბნელეში! საკუთარ ოთახში ამის გაკეთება ძალზე გაჭირდება, იქ ყველაფერს ვიცნობთ, და თუ სკამს შევეჯახებით, წარმოდგენაში ეს სკამი თვალწინ დაგვიდგება. ამგვარად, ოთახიც უნდა შევიცვალოთ. ეს ვარჯიში მხოლოდ უცხო გარემოში, საგანთა ამოცნობის და გახსენების გარეშე, გამოვა. ასე აღმოვჩნდებით ახალ სამყაროში, რომელშიც შიშველი შევცოცდებით, სრულიად პირველად ჩვენს ცხოვრებაში.
რას განვიცდიდით? რა გრძნობა დაგვეუფლა, შეხების პირველი შეგრძნების წარმოდგენისას? წინააღმდეგობა? დიახ, ჩვენ მართლაც წინააღმდეგობის, ბარიერის განცდა გვაქვს. თუმცა სიტყვა „წინააღმდეგობა" სრულად არ გამოხატავს საქმის არსს. წარმოვიდგინოთ, რომ შეხების შეგრძნების გარდა, სხვა არც ერთი შეგრძნება არ გაგვაჩნია და კაჟის ქვას „მივეჭიაყელეთ". რას ვიგრძნობდით? წინააღმდეგობას? ასე შორს ჯერ არ წავსულვართ. ჩვენ შევიგრძნობთ „რაღაცას". წარმოიშობა ისეთი რამ, რომელსაც შეგვიძლია პირველადი „გამოფხიზლება" ვუწოდოთ. წინააღმდეგობა მოდის გარედან, მაგრამ შეხებისას ადამიანის სამშვინველშიც ხდება რაღაც - ჩვენ ვფხიზლდებით. გამოფხიზლება საკმაოდ რთული პროცესია, სახეზეა „რაღაცისადმი" გამოფხიზლების პირველადი ფორმა. ჩვენ საოცარი რამ განვიცადეთ. მივეჯახეთ „რაღაცას", სადღაც სამყაროში - ჩემი ერთი ნაწილი ფხიზლდება სამყაროს ერთი ნაწილისადმი.
„გამოღვიძება" განსაზღვრულ ფენომენზეა დამოკიდებული, კერძოდ, „საზღვრის განცდა"-ზე. საზღვარი ეჯახება საზღვარს - საკუთარი საზღვრისადმი თანდათანობით ცნობიერნი ვხდებით. სამწუხაროდ ცოტა რამ ვიცით იმაზე, როგორ იყო ეს, როდესაც ჩვენ ჯერ კიდევ პატარები ვიყავით. ჩვენ შეგიძლიათ უბრალოდ თეორიული კითხვები დასვათ: „იცის ძუძუმწოვარა ბავშვმა, სად იწყება აკვანი და თავად თვითონ სად მთავრდება? იცის, სად იწყება მისი ხელი და სად - აკვნის გადასაფარებელი?" საოცარია, ამ კითხვებს რომ სვამენ. იმიტომ, რომ ხვდებიან, რომ ძუძუმწოვარა ბავშვმა ეს არ იცის, ეს მან თანდათან უნდა ისწავლოს, ის ასჯერ მაინც უნდა შეეჯახოს აკვანს. ეს კი შეხების შეგრძნებით ხდება. ადამიანი ამით ბევრ რამეს სწავლობს.
მრავალი ცხოველი აქამდე ვერ მიდის. გაიხსენეთ ზღვის ანემონე: პატარა პირით და საცეცებით. როდესაც საცეცს თევზი მიუახლოვდება, პოლიპი შეკრთება და შეიკუმშება. შემდეგ ისევ ნელ-ნელა გაიხსნება, სანამ საცეცი ახლა ქვას არ შეეხება. პოლიპი ისევ შეკრთება, ისევ იკუმშება. ჭიაყელა ასე არასდროს იქცევა. ის ქვას რომ მიუახლოვდება, შემოუვლის ან ააცოცდება. მაგრამ თუ თითით შეეხებით, შეკრთება. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ: ჭიაყელა უკვე წინწასულია. განსხვავებული რამაა, იგი თავად ეხება რაიმეს, თუ მას ეჯახება რაიმე. გრძნობთ განსხვავებას? თუ კენჭი მოხვდება ჭიაყელას, შეკრთება, მაგრამ თუ თავად შეეჯახება ქვას, მშვიდად აუვლის გვერდს. ამას პოლიპი ვერ სწავლობს. მას ყოველთვის სჭირდება დრო მისახვედრად: „რაღაცასთან მივედი თუ რაღაც ჩემთან მოვიდა?" ხედავთ, ალბათ, რომ პოლიპს ჯერ კიდევ არ აქვს საკუთარი სხეულის საზღვრის განცდა სამყაროსთან მიმართებაში, ჭიაყელას კი აქვს. ასე, რომ, ჭიაყელობა უკვე აღარ ნიშნავს უმარტივესს!
ჩვენ ძალზე მნიშვნელოვანი პროცესის გავლა გვიწევს, რომელიც ასე უნდა წარმოვიდგინოთ: „როგორ მოვდივარ სამყაროში, როგორ ვდგავარ მასში, რამხელა ვარ, როგორია ჩემი საზღვრები." ეს პროცესი წლობით მიმდინარეობს, იწყება კი - დაბადებისთანავე.
დიდი ხანი არაა, რაც ადამიანებმა დაადგინეს შეხების შეგრძნების მნიშვნელობა. ადრე განსაკუთრებული ყურადღებითა და მზრუნველობით ურჩევდნენ ბავშვს სამოსს, დაბადებისთანავე ახვევდნენ პატარებს სახვევებში. ამგვარად ის ძლიერ ავარჯიშებდა შეხების შეგრძნებას. სახვევი გაშლილი ფეხების ზომის იყო. სხვანაირად ფეხებს „არაფერში" მოუწევდათ ფართხუნი. შეიძლება იფიქროთ: „მერე რა?" მაგრამ ფეხები „არაფერში" იგივეა, რაც ნისლში ყურება - კონტურების არარსებობა ბადებს დაურწმუნებლობას.
შეხების ორგანო მარტივი აგებულებისაა. ნახაზზე ჩანს კანის შინაგანი აგებულება, რომელიც სამშრიანია: I - ეპიდერმისი: II - შუა შრე; III - ცხიმოვანი ქსოვილი. გარდაამისა მოსჩანს სისხლძარღვები, საოფლე ჯირკვლები და თმა.
შუა შრეში ნერვები გადის. ისინი ბოლოვდებიან ე.წ. შეხების სხეულაკებით. ჩვენი შეხების შეგრძნება ისეა აგებული, რომ ის კანში „რჩება". ნერვები გარეთ არ გამოდის. ასე რომ იყოს, ჩვენ საზღვარს ვერ განვიცდიდით. ჩვენ ამას დავუბრუნდებით ყნოსვის განხილვისას. ყნოსვა სწორედ ისეა აგებული, რომ ყნოსვისას არ გვაქვს საზღვრის განცდა. შეხების შეგრძნებისას კი სხვა სამყაროში, გარესამყაროში არ გადავდივართ. ჩვენ ვრჩებით საკუთარ სამყაროში ჩაკეტილნი. შეხების შეგრძნება სხვა სამყაროს შესახებ არაფერს გვიყვება. ჩვენ განვიცდით მხოლოდ „რაღაცას", იმას, რომ სხვა სამყარო უნდა არსებობდეს და რომ ამ სამყაროს მიმართ უცაბედად ვფხიზლდებით. აქ სამყარო გამოიყენება მხოლოდ იმისთვის, რომ საკუთარი თავისადმი ცნობიერნი გავხდეთ და ეს სხეულებრივ დონეზე ხდება. ვიწყებთ საკუთარი თავის, როგორც შემოსაზღვრულის, განცდას. შეხების შეგრძნებით პატარა ბავშვი ემიჯნება კოსმოსის ერთიანობას, რათა თანდათან საკუთარი სხეულებრივობა განიცადოს.
ამგვარად, ამ შეგრძნების ორგანოს მნიშვნელობა თვალსაჩინო გახდა: შეხების შეგრძნება რომ არ გვქონდეს, ყველანი ერთიანნი ვიქნებოდით; ჩვენ, როგორც წყლის წვეთები, ზღვაში გავიბნეოდით. რომ არა შეხების შეგრძნების ორგანო, სპილოს ტყავიც რომ გვეკრას, მხოლოდ ოკეანის წვეთად ვიგრძნობდით თავს. ეს, ალბათ, სასიამოვნო შეგრძნებაა, მაგრამ მას ვერც შევნიშნავდით. ცნობიერნი რომ გავხდეთ, ორი რამ არის საჭირო. ამას ნახაზი გვიჩვენებს. წარმოვიდგინოთ, რომ ერთიანი ვართ კოსმოსთან. ჩვენ მთლიანად ჩავიძინებდით, არანაირი ცნობიერება არ გვექნებოდა. ახლა წარმოვიდგინოთ, რომ გამოვიდევნეთ რაღაც საოცრებით ამ კოსმოსიდან და სულ მარტო დავრჩით: ჩვენ ისევ არ გვექნებოდა ცნობიერება, ვიქნებოდით დაკარგული ქმნილება ცნობიერების გარეშე. ცნობიერებას ვიღებთ მხოლოდ მაშინ, როდესაც კოსმოსს ვტოვებთ და მის პირისპირ ვდგებით, როგორც ეს ამ ნახაზში არის ნაჩვენები: ჩვენ თავდაპირველად კოსმოსის ნაწილი ვართ (სურ.1.), შემდეგ მას ვშორდებით (სურ.2.), და, ბოლოს, უკან ვუბრუნდებით. მაგრამ საკუთარი თავის განცდა მხოლოდ მაშინ გვექნება, თუ კოსმოსი ჩვენთვის დაიკეტება (სურ.3.).
ჩვენ ცნობილი სურათი აღვწერეთ: თავდაპირველად კოსმოსთან ერთიანნი ვიყავით, შემდეგ მას მოვშორდით და... ყოველგვარი ადამიანური სწრაფვა სხვა არაფერია, თუ არა კვლავ სახლის კარზე მიკაკუნების ცდა, რომლიდანაც გამოგვიშვეს. „სახლიდან" ჩვენ გამოძევებაში არაფერი ტრაგიკული არ არის, რადგან ამან თვითცნობიერებამდე მიგვიყვანა.
შეხების შეგრძნებას განსაზღვრული ამოცანა აქვს კაცობრიობისთვის: ჩვენ გამოგვდევნეს ღვთიური ერთიანობიდან, და ამან კი წარმოიშვა უკან დაბრუნების მონატრება. ამიტომაც გვაქვს გამუდმებული ძლიერი მოთხოვნილება, მოვსინჯოთ საგნები. შეხების შეგრძნებას ორგვარი გამოყენება აქვს: პირველი ძალზე კონკრეტულია; მისი საშუალებით აღმოვაჩენთ მტვრის მარცვალს თვალში; ქვიშის მარცვალს ან თევზის ფხას პირში. შეხების შეგრძნების ამ კონკრეტულ მხარეს ვგულისხმობთ, როცა რაიმეს „მოხელთებაზე" ვსაუბრობთ.
შეხების შეგრძნებას ვიყენებთ სხვაგვარადაც. არა როგორც გამოცდილების მომცემი, რომ რაღაც ნამდვილად არის, არამედ ინტიმურობის გამოსახატავად: მაგ., პატარა ბავშვი შემოდის ოთახში, თმაზე მზე ულიცლიცებს. უდავოდ ძნელია თავშეკავება. თავზე ხელის გადასმის სურვილი გვიჩნდება. ამგვარად, შეხების შეგრძნებას ვიყენებთ მონაცვლეობით მთლიანად ობიექტურად და მთლიანად სუბიექტურად. მხოლოდ ერთმანეთში აღრევის უფლება არ გვაქვს. თუ მაგ., ექიმი თავის პაციენტს იკვლევს და ამ ორ რამეს ერთმანეთისგან არ აცალკევებს, მისი კვლევა კითხვის ნიშნის ქვეშ დგება.
შეხების შეგრძნებასთან საოცარი პარადოქსი ხდება: ერთი მხრივ, ვგრძნობთ, რომ ხის ნაჭერი მკვრივია, მეორე მხრივ კი - რომ ის მშვენიერი, დიდებული რამაა, მასზე ხელის გადასმა საუცხოო შეგრძნებას იწვევს!, რადგანაც შეხებით ვლინდება ადამიანის ღრმა მონატრება იმ სამყაროსი, რომელთანაც ჩვენ ერთ დროს დაკავშირებულნი ვიყავით. ჩვენ რომ კოსმოსს მთლიანად ვიყოთ მოწყვეტილნი, მაშინ აღარც ეს მონატრება გვექნებოდა. ჩვენ გამუდმებით ვეჯახებით კოსმოსს და შეხების შეგრძნება ის ზღურბლია, რომელი, ერთი მხრივ, გამოგვყოფს მთლიანობიდან და, მეორე მხრივ, მიგაახლებს მასთან.
უფრო მშვენივრად ამას თავის ფრაგმენტებში ნოვალისი ამბობს: „შეხება არის დაშორებაც და დაკავშირებაც ერთდროულად." ეს არის კოსმოსის ღრმა საიდუმლო. მთელი ჩვენი ევოლუცია მთელიდან გამოყოფის ნიშნით ხასიათდება. მაგრამ იმავდროულად ადამიანებთან არსებობს მასთან დაკავშირების განცდა. შემთხვევითი არაა, რომ შეხების შეგრძნება თითის წვერებში ყველაზე დახვეწილია; რომ ჩვენ ჩვენივე თითებით საკუთარი თავის სრულად მოსინჯვა შეგვიძლია. ამის გაკეთება თვალითაც შემიძლია, მაგრამ მხოლოდ ნაწილობრივ. შეხების შეგრძნების განსაკუთრებულობა იმაშია, რომ მისი საშუალებით ჩვენ საკუთარი თავის შემოსაზღვრულ მთლიანობაში ვრწმუნდებით. ჩვენ შეგვიძლია მის ირგვლივ ვიმოგზაუროთ მსგავსად დედამიწის ირგლვლივ მოგზაურობისა. ახალშობილს ეს უნარი არ აქვს. ბავშვი დაახლ. 2-3 წლის უნდა იყოს, რომ ეს შეძლოს. მხოლოდ მაშინ, როდესაც ბავშვი დანამდვილებით იწყებს თავის თავზე „მე"-ს თქმას, მისი ხელები უკვე იმ სიგრძეა, რომ მას შეუძლია საკუთარი თავის მთლიანად მოსინჯვა.
შეხების შეგრძნება აღზრდაში მძლავრ როლს თამაშობს. ბავშვი იმ „სამოთხებრივ" მდგომარეობიდან, რომელშიც იგი ცხოვრობს, სამყაროსთან შეხებაში სხვადასხვა სახით შეიძლება მოვიდეს. მაგ., ბავშვისთვის წარმოუდგენლად დიდი განსხვავება უნდა იყოს, ის დედის ძუძუს მოსინჯავს თუ საწოვარას. გსმენიათ, ალბათ, ბავშვებზე, რომელთაც იმუნიტეტი არ გააჩნიათ, ისინი სტერილური მინის კამერებში ჰყავთ და ამიტომ მათთან არანაირი შეხების და მოფერების საშუალება არ არსებობს. მეორე მხრივ, რა მშვენიერია, როდესაც პატარა ბავშვს მშობლები და სხვა ადამიანები ესიყვარულებიან და ეფერებიან. ეს გვეხმარება სამოთხიდან გამოსვლაში პირველადი მონატრების დაუკარგავად. ყოველთვის იცოდნენ შეღიტინება-თამაშები ბავშვებთან: „მოდის თაგვი, ახოხდება ზემოთ", „მოვიდა-მოვიდა"... ეს მართლაცდა ღრმა აზრიანი თამაშებია, რომლითაც ბავშვი სწავლობს სამოთხებრივი სამყაროდან თანდათანობით გამოხსნას. ეს თამაშები სახალისოა, თუმცა კი მთლად პატარა ბავშვი ღიტინს ღიტინად ვერ აღიქვამს. ის უფრო ნეტარების შეგრძნებაა. იგი ოდნავ უნდა მოიზარდოს, სამოთხიდან იწყოს გამოხსნა. მხოლოდ მაშინ შეძლებს დედის ხელი მას ნამდვილად შეუღიტინოს. თქვენ ვერასდროს შეძლებთ საკუთარი თავის შეღიტინებას. ეს მშვენიერი იქნებოდა, მოიწყინეთ? შეუღიტინეთ საკუთარ თავს! ეს რომ არ ფუნქციონირებს?!
რატომაა, რომ საკუთარი თავის მოღიტინება არ შეგვიძლია? ღრმა მნიშვნელობა აქვს იმას, რომ მხოლოდ სხვას, გარეშეს შეუძლია ჩვენი ღიტინი. ამას ჩვენს შეხების შეგრძნებასთან აქვს კავშირი. განსხვავებულია, ბავშვი ბუნებრივი მასალის საგნებს შეეხება (ხის სათამაშო ან აბრეშუმის თოჯინა), თუ პლასტიკური სათამაშოებით თამაშობს. შეხების შეგრძნება ნამდვილად უკეთ განვითარდება ბავშვთან, რომელიც ბუნებრივი გარემოცვაში იზრდება.
დავუბრუნდეთ შეხების შეგრძნების პარადოქსულობას: ვდგავართ სამყაროს პირისპირ, ამავდროულად, მასთან შეკავშირების ვესწრაფით. მაგრამ შეხებით განვიცდით გამუდმებულ იმედგაცრუებას - ვერასდროს შევალთ მასში მთლიანად. სამყარო შეხების შეგრძნებით გამოცანად იქცევა. როდესაც წინ გვიდევს მაგ., მშვენიერი ქვა და მისით ვტკბებით, ჩვენში სამყაროს მიმართ განცვიფრება აღინთება. მასთან შეხებით სამყაროს ერთ ნაწილს ვეხები. მაგრამ გამოცანა უფრო რთულდება: რაც უფრო მჭიდროდ ვეხები, მით უფრო ვცილდები მას.
რუდოლფ შტაინერმა შეხების შეგრძნების ამ გამოცანის შესახებ თქვა, ადამიანი შეხების შეგრძნების გარეშე ღმერთის გაცნობიერებამდე ვერ მივიდოდაო! შეხების შეგრძნების გარეშე რელიგიური ადამიანები ვერ ვიქნებოდით. როდესაც რაღაცას ვეხებით, მაგიური გრძნობა გვიპყობს: ეს არის სამყარო, რომელსაც მე დავემშვიდობე და რომელიც ჩემთვის ამოუცნობია. მას ვუწოდებთ მეტაფიზიკურს. სწორედ ამ ფიზიკურად ხილვადის, ფიზიკური შეგრძნების მეშვეობით, მივდივართ მეტაფიზიკურამდე. ამ სამყაროსთან ჩვენ ვართ ძალიან ახლოს, და, ამავე დროს, უსასრულოდ შორს. სხეულებრივობა იმის საშუალებას გვაძლევს, რომ ღმერთის გაცნობიერებამდე მივიდეთ. სხვანაირად ეს არ შეგვეძლებოდა. ყველა შეგრძნების ორგანო ადამიანის უდიდესი მასწავლებელია, თუ იგი თავის სულიერ ყურს მათ მიაბყრობს. ჩვენ დიდხანს შეგვიძლია იმაზე ვიფილოსოფოსოთ, თუ როგორაა ღმერთი აგებული, ეს ფანტაზიაა თუ ფროიდის მამაფიგურა. მაგრამ თუ შეხების შეგრძნებას გავიაზრებთ, მივალთ შინაგან განცდამდე, რომ მისი მეშვეობით ადამიანი ღვთიურ სამყაროს ჩასწვდება.
მოციქულ თომასა და იოანეს მიმართ შესაძლებელი დაისვას კითხვა: მათგან რომელი იყო ქრისტეს არსებასთან უფრო ღრმად დაკავშირებული. ერთი გულთან ეამბორა, მეორეს უფლება მიეცა მის წყლულებს შეხებოდა, რადგანაც ეჭვობდა. თუმცა კი მას ეს არ გაუკეთებია, შეიძლება ითქვას, მან მხოლოდ სცადა. ხომ არ მივიდოდა თომა ქრისტეს არსების უფრო ღრმა გაგებამდე, მას მართლა რომ შეხებოდა?
შეხების შეგრძნება, როგორც დიდოსტატი, ასწავლის ადამიანებს იმას, რომ ისინი გამოცალკევებულნი არიან დიდი კოსმოსისგან. საქმე იმაშია, რომ ის პროცესები, რომელთაც შეხების შეგრძნება გვიცხადებს, შინაგანად იქნეს განცდილი.
სიცოცხლის შეგრძნება
რუდოლფ შტაინერი სიცოცხლის შეგრძნებაში გულისხმობდა, რომ ჩვენ ამ შეგრძნებით ჩვენი კონსტიტუციის აღქმა შეგვიძლია. ჩვენ აღვიქვამთ, თუ როგორ ვგრძნობთ თავს. მაგ., გაღვიძებისას თავს კარგად ვგრძნობთ, მთას გადავდგამთ, ისეთ ხასიათზე ვართ! უკეთესად ვიცნობთ შეგრძნებას, როცა თავს ცუდად ვგრძნობთ, როცა რაღაც გვტკივა... ჩვენ გვაქვს იმის უნარიც, რომ საკუთარი თვითშეგრძნება აღვწეროთ. ეს ის არის, რაც სიცოცხლის შეგრძნებად მოიაზრება.
სიცოცხლის შეგრძნება ცალკეულ ადამიანებთან განსხვავებულად არის განვითარებული. ეს კარგად იცის ექიმმა. მაგ., ექიმთან მიდის პაციენტი და ეუბნება: „ექიმო, თავს კარგად ვერ ვგრძნობ!" ექიმის კითხვაზე, თუ რა ხდება, პაციენტი პასუხობს: „ნტ, თავს საშინლად ვგრძნობ, ავად ვარ!" ექიმმა უსასრულოდ უნდა იკითხოს, მაგრამ არაფერი გამოუვა, სანამ პაციენტს არ გამოიკვლევს და „ავადმყოფობის" მიზეზს არ იპოვის.
სხვა პაციენტი, მაგ., პასუხობს: "აქ ზის ის, აქედან გამოდის ნელ-ნელა და მარცხნივ მიდის, მერე პატარა რკალით გადადის მარჯვნივ, ცოტათი თბება და სამ ნაწილად იტოტება..." ასეთ პაციენტებს შეუძლიათ უსასრულოდ აღწერონ თავიანთი მდგომარეობა. ეს ღიმილის მომგვრელია, მაგრამ სიცოცხლის შეგრძნება ნამდვილად შეგრძნების ორგანოა, რომელიც ერთ ადამიანთან მეტადაა განვითარებული, მეორესთან - ნაკლებად.
საკმაოდ ძნელია სიცოცხლის შეგრძნება სხვა შეგრძნებებთან გამოცალკევებულად აღიქვა. მაგ., დავსვათ ადამიანი სრულიად ბნელ და უხმო სივრცეში. ის მალე გაიგებს საკუთარი სისხლის მოძრაობის ხმას, საკუთარ სხეულში მიმდინარე პროცესებს.
ყველა ადამიანს აქვს შეგრძნების ორგანო, რომელიც მთელ სხეულშია განფენილი. მეცნიერებაში მას სიმპატიკური და პარასიმპატიკური ნერვები ჰქვიათ. ის ადამიანს საკუთარი სხეულის აღქმაში ეხმარება. შეიძლება ითქვას, რომ ეს სიცოცხლის შეგრძნების ორგანოა. ამ „ხელსაწყოს" დახმარებითვე ვხვდებით, რომ გვშია ან გვწყურია. დიახ, ის, რომ ვიცით, ჩვენი სხეული ჭამას ან წყალს მოითხოვს, სიცოცხლის შეგრძნების დამსახურებაა.
რასთან გვაქვს საქმე სიცოცხლის შეგრძნების დროს? შიმშილისა და წყურვილის დროს მას ცოტათი უკვე ვამჩნევთ. უცნაურ სიტუაციაში აღმოვჩნდებოდით, ამას რომ ვერ ვამჩნევდეთ. მაშინ ყველაფრის საათით კონტროლი დაგვჭირდებოდა.
სიცოცხლის შეგრძნების გარეშე ტკივილსაც ვერ შევიგრძნობდით. ტკივილი სხვა არაფერია, თუ არა სიცოცხლის შეგრძნების ექსტრემალური გამოვლინება. რა თქმა უნდა, ტკივილი უსიამოვნო შეგრძნებაა. და ამიტომაც ჩვენს დროში უამრავ გამაყუჩებელ საშუალებებს იგონებენ, რათა ტკივილი მოიხსნას. არა და, ტკივილი მნიშვნელოვანია. მას შეუძლია ძლიერ გამომაფხიზლებლად იმოქმედოს ცნობიერებაზე.
სამოციან წლებში გაზეთში სენსაციური სტატია გამოქვეყნდა: ამბავი ეხებოდა ერთ ამერიკელ ბიჭუნას, რომელიც მშობლებმა უცნაურ მდგომარეობაში ნახეს: მას სანთელი აენთო და მხიარულად თამაშობდა ცეცხლში თითებით. ბიჭუნას, ჩანდა, ძალზე მოსწონდა ეს თამაში - საშინლად ყარდა და ტკაცუნობდა ცეცხლში თითები. ადვილი მისახვედრია, რომ მშობლებს განსხვავებული აზრი ჰქონდათ!
ეს ექსტრემალური შემთხვევაა, რომლის დროსაც ტკივილის შეგრძნება, გაურკვეველი ვითარებისა გამო, არ განვითარდა. რა ხდება ამ დროს? ბავშვი ცუდ მდგომარეობაშია. ალბათ, მძლავრი სათვალთვალო სისტემა უნდა შეიქმნას მის გარშემო. იგი პერმანენტული მეთვალყურეობის ქვეშ უნდა იყოს, რადგან საკუთარი გამაფრთხილებელი სისტემა არ უმუშავებს. ამ შემთხვევაში ადამიანებმა თავის თავზე უნდა აიღონ ის, რაც ბუნებრივად სიცოცხლის შეგრძნების მეშვეობით ხორციელდება. აქედან დასკვნა: სიცოცხლის შეგრძნება გამაფრთხილებელი (დამცავი) სისტემაცაა.
კარგია, სიცოცხლის შეგრძნება რომ გვაქვს. ჩვენ გამუდმებით ვაკონტროლებთ იმას, რაც ჩვენს საკუთარ სხეულში ხდება. ვაკონტროლებთ საკვების ზედმეტ მჟავიანობას, ცხიმიანობას, და საერთოდ, მისაღები საკვების სიდიდეს. ამ შემთხვევაშიც დაცულები ვართ. მართალია, ამას ხშირად გვიან ვხვდებით, მაგრამ მაინც ვხვდებით: 10-კვერცხიანი ცხიმიანი ტაფამწვრის შემდეგ, იმას კი არ ვამბობთ, რომ კუჭმა გადამტვირთა, არამედ: მე გადავტვირთე კუჭიო! ამით ავღნიშნავთ, რომ ეს თავად ჩვენ ვართ, რომელმაც მომავალში რაღაც უნდა გააუმჯობესოს. რა იქნებოდა ადამიანი ტკივილის გარეშე? ამაზე ნოვალისი პასუხობს: „ტკივილისა გამო უნდა ვიამაყოთ - ყოველი ტკივილი გახსენებაა ჩვენი ზენა წარმომავლობის." დიახ, ნოვალისი სხვაგვარად ფიქრობდა ტკივილზე, ვიდრე ამას ჩვენს საზოგადოებაში ვართ მიჩვეულნი, მიუხედავად იმისა, რომ მან მრავალი ტკივილი გადაიტანა და ძალზე ახალგაზრდაც გარდაიცვალა.
რა არის, სახელდობრ, ტკივილი, რატომ გვტკივა? უკვე ითქვა, რომ ის დაცვას გვთავაზობს. მაგრამ საიდან მოდის ეს დაცულობა? ტკივილი მიგვანიშნებს იმაზე, რომ რაღაც წესრიგში ვერ არის. ეს კი, ალბათ, იმ სფეროდან უნდა მოდიოდეს, სადაც „ყველაფერი წესრიგშია". სად არის ის ინსტანცია, რომელმაც ეს იცის? ტკივილი უმაღლესი წესრიგიდან უნდა წარმოსდგებოდეს.
რა ვიცით ჩვენი საკუთარი სხეულის შესახებ? ანატომიაში და ფსიქოლოგიაში გათვითცნობიერებული ნებისმიერი პროფესორი დაგვეთანხმება, რომ მის შესახებ არაფერიც არ ვიცით. სიმსივნის პრობლემა მედიცინას ვერ გადაუწყვეტია; არ ვიცით, რა არის კიბო. ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ ავღნიშნოთ: როდესაც ეს ხდება, როგორც მომდევნო, ალბათ, მოხდება ის. მაგრამ თავად „ეს" რატომ ხდება? ეს დიდი საიდუმლოა! ადრე ამბობდნენ, რომ ადამიანის სხეული ზეაღმატებულია ყოველივე იმაზე, რაც სამყაროშია, კოსმოსშია. და ის ინსტანცია, რომელსაც სრულყოფილი ცოდნა გააჩნია ამ სხეულისა, ანტროფოსოფიაში სულის ადამიანად იწოდება.
ადამიანი თავს ვერ განივითარებდა, ტკივილის შეგრძნება რომ არ გააჩნდეს. ტკივილი სამშვინველის ყველა ფენას განმსჭვალავს; ტკივილით ჩვენს ადგილს ვეცნობით ამ სამყაროში. ტყუილად კი არ ვამბობთ: „დამწვრობამიღებულ ბავშვს ცეცხლის რიდი აქვს". ბავშვი რამდენჯერაც წაიქცევა, დაუღალავად კვლავ დგება და განაგრძობს სიარულს. წარმოვიდგინოთ, დაცემის უფლება რომ არ გვქონდეს. ტკივილი დაცემისას გვასწავლის კიბეზე სწორ ასვლას, გვასწავლის საჭირო მანძილით მოვსორდეთ სახიფათო საგნებს. ტკივილი, გარკვეული თვალსაზრისით, ორიენტაციას გვაძლევს სამყაროში. სულის ადამიანი სხეულებრივ სამეფოში ზრუნავს ჩვენს დაცულობაზე, რაც პატარა და დიდი ტკივილების მეშვეობით ხორციელდება. პატარა ბიჭუნა ტირის - დაეცა და მუხლი გადაიტყავა. მაგრამ თუ მას ფეხბურთის თამაშის გაგრძელება სურს, ტირილს შეწყვეტს, წამოხტება და შეუერთდება მოთამაშეებს; ახლა ცოტათი მეტს გაფრთხილდება. როგორი დიდია ეს „ცოტათი", დამოკიდებულია შინაგან სიმწიფეზე. ზოგიერთთან ეს დიდხანს გრძელდება, ვიდრე სხვასთან. მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია ტკივილისგან ყოველთვის რაღაც ვისწავლოთ.
დღესდღეობით ბავშვებს ზედმეტ ფიზიკურ დაღლილობას ვარიდებთ. მათ უფლება არ აქვთ, მაგ., შორ მანძილზე ველოსიპედით სკოლაში იარონ. ისინი ავტობუსით მგზავრობენ ან მანქანით დაგვყავს. და თუ ოდნავ მძლავრი ქარი უბერავს, ანდა წვიმს, ამ დროსაც მათი დაცვა გვსურს - შინიდან არ ვუშვებთ. არადა, ბავშვისთვის არაფერია იმაზე უკეთესი, ვიდრე ფიზიკური დაღლილობით მიღებული გამოცდილება - დიდი ხნით პასიურად ყოფნის შემდეგ, ისინი სიამოვნებით გარბიან ფეხბურთის სათამაშოდ! ზრდასრულიც იცნობს ამას: ერთკვირიან საწერ მაგიდასთან ჯდომის, ავტომანქანის მართვის და ტელევიზორის ყურების შემდეგ ხვდებიან, რომ ერთ კვირადღესაც კარგია „განავარდება". თუმცა ამას ნაკლები კავშირი აქვს ფიზიკური დაღლილობისა და დასვენების ჯანმრთელ მონაცვლეობასთან. საერთოდ, სულ უფრო ნაკლებად ვიცნობთ დაღლილობის ფორმას, რომელიც ასე კარგია სიცოცხლის შეგრძნების განვითარებისთვის. ჩვენ დაღლილობის სულ სხვა ფორმას ვიცნობთ (და ეს სამწუხაროდ ძირითადად ბავშვებს ეხებათ): დაღლას მოწყენილობისგან (არაფრისკეთებისგან), ან დაღლას გადაჭარბებული შთაბეჭდილებისგან. როგორ წარმოგიდგენიათ, რას გრძნობენ, მაგ., ბავშვები, რომლებიც ყოველ დილით იმის მაგივრად, რომ ველოსიპედიÄ



უკან




Created By Studio SPAR.GE
2014 All rights reserved